Is het je opgevallen dat vloeken, scheldwoorden en krachttermen vaak van die krachtige letters hebben? Letters waarop je veel kracht kunt zetten, zoals de p, de t, de k en de harde g. En ja, laten dat nou ook letters zijn die in ’t kofschip voorkomen. Of, sinds de x in Nederlandse werkwoorden zit: ’t sexy fokschaap. En nu blijken dat ook letters te zijn waarmee je anderen kunt besmetten.

Even ’t sexy fokschaap ophalen

Het sexy fokschaap is een hulpmiddel om te bepalen of een werkwoord in de verleden tijd of in de voltooid verleden tijd een d of een t krijgt. Dus:

  • Hij werkte: een t, omdat de stam van het werkwoord eindigt op een k. En die letter zit in het sexy fokschaap. De stam is het hele werkwoord min -en. Bent u er nog?
  • Hij heeft gebeld: een d omdat de stam van het werkwoord eindigt op een l. Die letter zit niet in het sexy fokschaap.
  • Hij is verhuisd: een d omdat de stam van het werkwoord eindigt op een z. Die letter zit niet in het sexy fokschaap.
  • Hij heeft je gefaxt: een t omdat de stam van het werkwoord eindigt op een x. En de x is de klank ks. En die letter zaten al in het kofschip. Maar omdat we op school leren dat het kofschip over letters gaat, is de x eraan toegevoegd. Vandaar het sexy fokschaap of het ex-kofschip.

En hoe zit het met die letters in vloeken?

Even een klein experiment:

  • Probeer de letter w uit te spreken zonder je stembanden te gebruiken.
  • Probeer nu de letter t uit te spreken zonder je stembanden te gebruiken. Of de letter p, of de k.

Merk je het verschil? De letter w kun je niet uitspreken zonder je stembanden te gebruiken. De letter w is met andere woorden stemhebbend. Bij stemhebbende medeklinkers trillen je stembanden mee. De medeklinkers in het kofschip zijn stemloos. Je kunt ze uitspreken zonder je stembanden te gebruiken. Het Nederlands kent de volgende stemloze medeklinkers: p, t, k, f, s, ch en h, en de volgende stemhebbende medeklinkers: b, d, v, z, g, m, n, ng, l, r, j en w.

In vloeken vind je vaak de stemloze medeklinkers. Ook in scheldwoorden en krachttermen zijn ze populair. Waarom? Omdat je er kracht op kunt zetten! Als je die letters al kunt produceren zonder je stembanden te gebruiken, dan kun je nagaan hoeveel kracht je erop kunt zetten met je stembanden erbij.

En wat heeft dat met corona te maken?

De meeste stemloze medeklinkers behoren tot de zogenaamde plofklanken. Dat zijn de medeklinkers die ontstaan doordat je de luchtstroom met je tong of je lippen even blokkeert. Bij het loslaten ontstaan druppeltjes. Voorbeelden zijn de ‘d’, ‘b’, ‘t’, ‘p’ en ‘k’. En druppeltjes betekenen besmetting. Uit een artikel van NienkeBeitema in NRC van 23 oktober 2020:

“De letter ‘p’ vormt op een andere manier een coronarisico. Wie de ‘p’ uitspreekt, produceert namelijk de sterkste luchtstroom. Dat schreven Franse en Amerikaanse onderzoekers in augustus in PNAS. Als je de ‘p’ vaak achter elkaar uitspreekt, ontstaat er een kegel van wervelingen die elkaar in beweging houden. Het netto effect is een luchtstroom waarin aerosolen binnen een fractie van een seconde een halve meter overbruggen, binnen een paar seconden een hele meter, en binnen dertig seconden meer dan twee meter. Dat is nu relevant: als je langer dan dertig seconden frontaal met iemand praat, ben je op anderhalve meter niet veilig. Je kunt dan beter naast elkaar gaan staan en langs elkaar heen praten, aldus de onderzoekers.”