maar ik denk dat je voorstel nog aandacht behoeft in de aanscherping van de uitgezette koers met betrekking tot onze investeringsstrategie.”

Dit is een typische uitpakzin: een zin met een papiertje eromheen. De spreker zegt meestal iets onaangenaams, maar het duurt even tot je ontrafeld hebt wat dat is of zou kunnen zijn. Meestal moet je gissen naar de betekenis. De zin begint met een bepaling van jeuk: ‘Met alle respect’.

#Jeukwoord
Willem Wilmink bedacht in 1979 de bepaling van jeuk. De term is nu beter bekend als ‘jeukwoord’. Jeukwoorden zijn populair. In het dagelijks kantoorleven, in columns en op social media via #jeukwoord. Willem Wilmink bedacht de voorloper van dit begrip en verwoordde dit in het liedje Grammatica. Dat werd op muziek gezet door Harry Bannink, zie de tekst hieronder.

Versluierend taalgebruik
Bekende jeukwoorden zijn uitrollen, mensenmens, doorexerceren, hands-on, aanvliegroute, tweesporenbeleid, budgetneutraal en snijvlak, zoals in: ‘op het snijvlak van techniek en communicatie’.

Snijvlak #jeukwoord

Luchtsnijvlak van aanvliegroutes (foto: Linkfirma)

Jeukwoorden en -zinnen kenmerken zich door verhullend taalgebruik. Met ‘budgetneutraal’ wordt vaak bedoeld dat het niets mag kosten. En je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Hier moeten we even flexibel in zijn” en bedoelen “Aan wetten en regels hebben we nu even geen boodschap”. Of je zegt: “Jouw beleidsvoorstel gaat even on hold” en bedoelen “En het komt er nooit doorheen, zolang als ik hier de baas ben.”

Vluchten kan niet meer
Ook kan het zijn dat de spreker het een zegt en het ander doet. Als een zin bijvoorbeeld begint met ‘Met alle respect..’ dan komt er meestal niet veel goeds. ‘Met alle respect’ is als de glimlach van Tom naar Jerry, gevolgd door de onvermijdelijke uithaal. Sympathiek is wel dat Jerry door die glimlach net op tijd heel hard weg kan rennen. In het zakenleven is dat anders. Wegrennen uit een vergadering als iemand tegen je begint met ‘Met alle respect’ is meestal geen optie.

Wat dan wel?
Als je echt slecht nieuws te melden hebt, is een slecht-nieuwsgesprek beter. In het voorbeeld hierboven kan dat er zo uitzien:

  • een inleidende zin (Ik heb je voorstel gelezen)
  • het slechte nieuws (De tekst overtuigt me niet)
  • een onderbouwing (Dat komt omdat …)
  • ruimte aan de ander om te reageren
  • een afspraak maken: hoe verder.

Grammatica (1979, tekst: Willem Wilmink en muziek: Harry Bannink)

Ze kan er meer van dan ik er van ken
Kind, je weet niet wat een sufferd ik ben
Soms denk ik dat ik ’t eindelijk snap
‘Jan’ lijdend voorwerp in: ‘Jan krijgt een klap’
En Marie werkt toch mee in: ‘Marie krijgt een kus’
En Marie is ’t meewerkend voorwerp dus
Allemaal fout volgens m’n zus

M’n zuster Ursula is goed in grammatica
Ze kan er meer van dan ik er van ken
Kind, je weet niet wat een sufferd ik ben
Soms denk ik dat ’t gemakkelijk is
‘Zijn’ is gezegde in: ‘Jan eet z’n vis’
‘Was’ is ’t werkwoord in: ‘Z’is aan de was’
‘Pas’ is een bijwoord in: ‘Pas op je pas’
“Allemaal fout”, mompelt de klas

M’n zuster Ursula is goed in grammatica
Ze kan er meer van dan ik er van ken
Soms denk ik dat ik een vondeling ben
Maar ik word later veel beter dan zij
Want, dan maak ik er bepalingen bij

Bepaling van rottig, bepaling van leuk
Bepaling van kriebel, bepaling van jeuk
Bepaling van deling, bepaling van breuk
Bepaling van botsing, bepaling van deuk

M’n zuster Ursula is goed in grammatica
Ze kan er meer van dan ik er van ken
Kind, je weet niet wat een sufferd ik ben.