“Saba, daar waar de orkaan als eerste toesloeg, is er relatief goed vanaf gekomen.” Een zin uit het NOS Journaal van vanochtend. Kan een orkaan toeslaan?

Het woord ’toeslaan’ lijkt voorbehouden aan iets wat levende wezens kunnen doen:

  • Een vos kan toeslaan in het kippenhok.
  • Een inbreker kan toeslaan, of zijn slag slaan.

vos

Om toe te kunnen slaan, moet je bewust handelen. Hoe bewust is een orkaan? Aan veel meer dode objecten wordt een levend werkwoord gekoppeld. Denk aan:

  • Een systeem dat werkt of niet werkt.
  • Een hoofdstuk dat beschrijft wat de gewenste aanpak is.
  • Een winkel die verfspullen verkoopt.

Niets mis met deze zinnen. Bij een systeem gaat het om iets ‘wat het wel of niet doet’. Dat is een eigenschap die we aan apparaten en systemen kunnen toekennen. En ‘een hoofdstuk beschrijft’ is vergelijkbaar met ‘de tekst gaat in op …’.  Bij ‘Een winkel die verkoopt…’ denk je aan de mensen die de verfspullen verkopen.

En bij ‘een orkaan die toeslaat’ dichten we de orkaan eigenschappen toe die horen bij ’toeslaan’: dreigend naderbij komen en dan grote schade aanrichten. Het werkwoord ’toeslaan’ heeft dus meer deelbetekenissen dan alleen ‘bewust handelen’.  Juist vanuit die andere deelbetekenissen is ’toeslaan’ geschikt als werkwoord voor deze verwoestende orkaan.

Het zou vermoeiend zijn als je bij elke combinatie van zelfstandig naamwoord en werkwoord moet nadenken of het wel of niet ‘kan’. Als het inhoudelijk bestaat in de taal, dan kan het blijkbaar. Taal dient het doel: efficiënt met elkaar communiceren.

En als de purist zegt: ‘Ja maar een hoofdstuk kan niet beschrijven’, dan zeg ik: ‘Dan kan een meisje niet van haar fiets vallen.’