De redelijke versus de onredelijke. Zo positioneerde Hillary Clinton zichzelf tegenover Donald Trump in haar speech voor de Democratic Convention op 28 juli 2016. Het is een sterk frame: de onbeheerste en onredelijke tegenover de redelijke, de leider.
Hoe zat de speechtekst in elkaar? Welke retorische middelen zijn aangeroepen?

Speech Clinton Democratic Convention 2016

Analyse van een politieke speech
Dit is deel 1 van een analyse van de speech van Clinton op de Democratische Conventie van 28 juli jl. Het hele artikel vind je hier, in pdf: clinton-trumps-trump-analyse-van-een-politieke-speech

Een speech die gestoeld is op de klassieke retorica
De tekst is stevig gestoeld op de pijlers van de klassieke retorica, zoals ik verderop zal laten zien. Het is een snoepwinkel voor speechschrijvers. Drieslagen, tegenstellingen en een beroep op de rede en de redelijke voeren de boventoon. Met als kernuitspraak: “Americans don’t say: I alone can fix it. We say: we’ll fix it together.”
Een  tegenstelling, op weg naar de slogan van de campagne: Stronger together.

De pijlers van de klassieke retorica: ethos, pathos en logos
De analyse van de speech vindt globaal plaats langs de lijnen van de klassieke retorica: ethos, pathos en logos. Retorica is een Oud-Griekse verhandeling, in de 4e eeuw v. Chr, geschreven door Aristoteles, over de kunst van het overtuigen. De Latijnse naam is   ‘Ars Rhetorica’.
Als je spreekt in het openbaar, kun je je publiek op drie manieren overtuigen:

  1. door te tonen dat je zelf deugt (ethos);
  2. door je publiek aan te spreken en op het gevoel van je toehoorders te werken (pathos);
  3. door met een goede redenering aan te komen (logos).
  1. ETHOS, ofwel: DEUGT DE SPREKER?
    Hoe zorg je ervoor dat het publiek gelooft dat je deugt? Dat is waar ethos over gaat. Clinton zet op verschillende manieren ethos in:
  • ze laat zien dat ze een mens is;
  • ze laat zien dat ze een goede leider is;
  • ze laat zien dat ze welbespraakt is, eloquent. Zo maakt ze veelvuldig gebruik van de herhaling: de zogenaamde drieslag. Ook zet ze de climax in als retorisch stijlmiddel. En de tegenstelling voert de boventoon in de speech. Deze stijlmiddelen zijn krachtig en moeten het beeld van een krachtig leider versterken.

Een mens
Een goede speech gaat niet gelijk naar de inhoud: missie en visie komen later. Eerst laten zien dat je mens bent, dat je deugt. Dat doet Clinton dan ook. Ze is boven alles een moeder, een schoonmoeder, een oma, een sterke echtgenote/bondgenote:

“Chelsea, thank  you. I am so proud to be your mother, and so proud of the woman you’ve become. Thank you for bringing Mark into our family, and Charlotte and Aiden into the world. And Bill, that conversation we started in the law library 45 years ago — it is still going strong.”

Echte mensen zijn kwetsbaar:

“And I know it from my own life. More than a few times, I’ve had to pick myself up and get back in the game. Like so much else, I got this from my mother. She never let me back down from any challenge. When I tried to hide from a neighborhood bully, she literally blocked the door. ‘Go back out there,’ she said.”

Clintons achilleshiel lijkt te zijn dat ze minder menselijk overkomt. Zoals ze zelf ook benoemt in haar speech heeft ze meer met  ‘het servicedeel’ dan met het ‘publieke deel’. Daarom gaat de aandacht in de speech weloverwogen uit naar menselijkheid. Niet alleen in inhoud, ook non-verbaal zet Hillary regelmatig een vriendelijk gezicht op en lacht. Het gevaar van grimlachjes loert echter.  De echte mens ontbreekt misschien nog steeds, zoals ook de echte humor ontbreekt. Op twee trunp-woordgrapjes na:

  • “He wants to divide us from the rest of the world and trump each other.”
  • “And yes, love trumps hate.”

Ook de wijze waarop Clinton wijst naar een bekend iemand in het publiek en dan lacht, heeft het gevaar van een ingestudeerd gebaar. En gebaar dat meer beredeneerd dan puur menselijk of authentiek overkomt. En als toehoorder zoeken we altijd de authentieke mens: in zijn eerlijkste eerlijkheid. Als we weten waar iemand écht staat, weten we waar we zelf moeten gaan staan.

Een goede leider
Van belang voor toekomstig presidentschap is dat Clinton laat zien dat ze een goede leider is. Dat doet ze dan ook op veel manieren.  Een goede leider:

  • heeft veel ervaring:  “Now, sometimes the people at this podium are new to the national stage. As you know, I’m not one of those people. I’ve been your First Lady. Served 8 years as a Senator from the great State of New York. I ran for President and lost. Then I represented all of you as Secretary of State.”
  • luistert: “And to all of your supporters, here and around the country, I want you to know: I’ve heard you. Your cause is our cause.”En: “I’ve gone around our country talking to working families. And I’ve heard from so many of you who feel like the economy just isn’t working. Some of you are frustrated – even furious.
  • weet en ziet vooruit: “20 years ago I wrote a book called “It Takes a Village. None of us can raise a family, build a business, heal a community or lift a country totally alone.”
  • is bescheiden, vastberaden en heeft vertrouwen: “And so it is with humility, determination, and boundless confidence in America’s promise that I accept your nomination for President of the United States.”
  • kent haar zwakheden: “through all these years of public service, the “service” part has always come easier to me than the “public” part. I get it that some people just don’t know what to make of me.”
  • is strategisch en krachtig: “Strength relies on smarts, judgment, cool resolve, and the precise and strategic application of power. That’s the kind of Commander-in-Chief I pledge to be.”
  • beschermt anderen: “I’m not here to repeal the 2nd Amendment. I’m not here to take away your guns. I just don’t want you to be shot by someone who shouldn’t have a gun in the first place.”

In die laatste zin valt ze en passant het ethos van die andere presidentskandidaat aan. Ook dat hoort bij leiderschap. Een goede leider kan het opnemen  tegen concurrenten en vijanden.” Ook het volgende fragment is op dat punt zeer sterk. Door de scherpe tegenstellingen komt de tekst direct binnen en roept beelden op van een onbeheerste, onverantwoorde man.

Ask yourself: does Donald Trump have the temperament to be Commander-in-Chief? Donald Trump can’t even handle the rough-and-tumble of a presidential campaign. He loses his cool at the slightest provocation. [] A man you can bait with a tweet is not a man we can trust with nuclear weapons.

Welbespraakt
Om de speech kracht bij te zetten gebruikt Clinton een aantal retorische stijlfiguren, met name de tegenstelling, de drieslag en de climax. Hieronder een toelichting per stijlfiguur met voorbeelden uit de speech.

De tegenstelling
De tegenstelling is een krachtig stijlmiddel. Het brein reageert sterk op een tegenstelling; zonder dat je er veel voor hoeft na te denken. Groot staat tegenover klein, wit tegenover zwart en meer tegenover minder. Het ene woord roept het andere min of meer vanzelf op.

Tegenstellingen maken dat het brein de boodschap makkelijker kan onthouden. Tekst wordt er soms tevens poëtischer door, zoals de eerste zin uit de voorbeelden hieronder. Citaten met tegenstellingen uit de speech:

  • So don’t let anyone tell you that our country is weak. We‘re not.
  • Don’t let anyone tell you we don’t have what it takes. We do.
  • Americans don’t say: “I alone can fix it.” We say: “We’ll fix it together.”
  • and expand voting rights, not restrict them.
  • Many of them are. But too many aren’t.
  • Let’s make sure this economy works for everyone, not just those at the top.
  • Decisions about war and peace. Life and death.
  • A man you can bait with a tweet is not a man we can trust with nuclear weapons.
  • He’s offering empty promises. What are we offering? A bold agenda to improve the lives of people across our country.

De herhaling in de drieslag
De drieslag is een opsomming van drie woorden, zinnen of zinsdelen: bloed, zweet tranen. Het is geliefd als stijlmiddel. Er zit een vaak een ritme in en daardoor komt de voordracht krachtiger over en overtuigt beter.  Zoals in de volgende citaten:

  • Every generation of Americans has come together to make our country freer, fairer, and stronger.
  • He loses his cool at the slightest provocation. When he’s gotten a tough question from a reporter. When he’s challenged in a debate. When he sees a protestor  at a rally.
  • That starts with listening to each other. Hearing each other. Trying, as best we can, to walk in each other’s shoes.
  • America needs every one of us to lend our energy, our talents, our ambition to making our nation better and stronger. (een opsomming in drieën eindigend in het hogere doel: our nation. Let ook op het gebruik van het zogenaamde inclusieve ons/our. Dat  suggereert dat zenden en ontvanger tot dezelfde groep behoren en heeft tot doel de afstand tussen spreker en toehoorder te verkleinen).
  • Do all the good you can, for all the people you can, in all the ways you can, as long as ever you can. (Een fraaie opsomming in vieren).

De climax
Naast de tegenstelling en de drieslag komt de climax terug als stijlmiddel in de speech van Clinton.  Met als doel het ethos van de spreker te verstevigen en de overtuigingskracht te vergroten.

In het voorbeeld hieronder zie je twee drieslagen die opmarcheren naar de climax: a president for all Americans. Er doorheen gevlochten ook nog een alliteratie of beginrijm: the struggling, the striving and the succesful. En de tegenstelling in: those who vote and those who don’t:

“I will be a President for Democrats, Republicans, and Independents. For the struggling, the striving and the successful. For those who vote for me and those who don’t. For all Americans.”

Tot zover deel I van de analyse van deze speech. Deel 2 en deel 3 verschijnen later in augustus. Wil je het hele artikel vast in pdf ontvangen? Mail me dan op a.gruteke@linkfirma.nl